NEAR Protocol คืออะไร? บล็อกเชนที่แบ่งงานหลายเลนขนานและปรับตัวเป็น AI Blockchain (อัปเดต 2026)

NEAR Protocol (NEAR) คือ Blockchain แบบ Layer 1 (เครือข่ายหลักที่ประมวลผลธุรกรรมเอง ไม่ได้พึ่งเครือข่ายอื่น) ที่ออกแบบมาให้รองรับผู้ใช้งานจำนวนมากพร้อมกันโดยไม่ต้องแลกกับความเร็วหรือค่าธรรมเนียมที่แพงขึ้น ผ่านเทคนิคการแบ่งเครือข่ายออกเป็นส่วนย่อยที่เรียกว่า Sharding (การแบ่งฐานข้อมูล/เครือข่ายออกเป็นชิ้นเล็กๆ ให้ประมวลผลแยกกันแล้วรวมผลลัพธ์ทีหลัง) ซึ่ง NEAR ใช้แนวทางเฉพาะตัวที่ชื่อ Nightshade แทนวิธี Sharding แบบดั้งเดิมที่หลายเครือข่ายใช้กัน

สิ่งที่ทำให้ NEAR ต่างจากคู่แข่งในกลุ่ม Smart Contract Platform ตัวอื่นคือจุดเริ่มต้นของโปรเจกต์ ทีมผู้ก่อตั้งไม่ได้เริ่มจากการอยากสร้าง Blockchain แต่เริ่มจากการพยายามสร้างปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่เขียนโปรแกรมคอมพิวเตอร์ได้เอง ก่อนจะพบว่าเทคโนโลยีที่ต้องใช้สำหรับให้เครื่องจักรจ่ายเงินและแลกเปลี่ยนข้อมูลกันเองแบบไว้ใจได้นั้นยังไม่มีใครทำสำเร็จดีพอ จึงหันมาสร้างโครงสร้างพื้นฐาน Blockchain แทน และปี 2026 ทีมงานก็วนกลับไปผูกเรื่อง AI เข้ากับเครือข่ายอีกครั้งภายใต้แนวคิดที่เรียกว่า "AI ที่ผู้ใช้เป็นเจ้าของเอง" (User-Owned AI)

NEAR คืออะไร?

สรุปง่ายๆ สำหรับมือใหม่

NEAR แก้ปัญหาความคับคั่งของเครือข่ายด้วยการแบ่งงานประมวลผลออกเป็นหลายส่วนที่ทำงานคู่ขนานกันได้จริง (Sharding) แล้วรวมผลเข้าเป็นบล็อกเดียวกันในตอนท้าย ทำให้ในทางทฤษฎีรองรับธุรกรรมได้มากขึ้นเรื่อยๆ ไม่ติดเพดานตายตัวแบบเครือข่ายที่ไม่แบ่ง Shard

อีกจุดที่ NEAR ให้ความสำคัญเป็นพิเศษคือความง่ายสำหรับคนทั่วไปที่ไม่คุ้นกับคริปโต แทนที่จะต้องจำที่อยู่กระเป๋าเงินที่เป็นตัวอักษรและตัวเลขยาวเหยียดแบบ `0x71C7656EC7ab88b098defB751B7401B5f6d8976` ผู้ใช้ NEAR สามารถมีชื่อบัญชีที่อ่านออกได้จริงแบบ `alice.near` คล้ายกับอีเมลหรือชื่อโดเมนเว็บไซต์ ซึ่งช่วยลดโอกาสพิมพ์ที่อยู่ผิดแล้วโอนเงินหายไปอย่างถาวร ซึ่งเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นจริงบ่อยครั้งในวงการคริปโต

ที่มา: nearblocks.io

ลักษณะสำคัญของ NEAR

• Nightshade Sharding เทคนิคการแบ่งเครือข่ายที่มองทั้งเครือข่ายเป็นสายโซ่เดียวเชิงตรรกะ (logical chain) แล้วแบ่งงานประมวลผลออกเป็นชิ้นย่อยที่เรียกว่า Chunk หนึ่งชิ้นต่อหนึ่ง Shard ก่อนรวมเข้าเป็นบล็อกเดียวกันทุกครั้ง ต่างจาก Sharding แบบดั้งเดิมที่มักแยกแต่ละ Shard ออกจากกันเกือบสมบูรณ์จนการสื่อสารข้าม Shard ทำได้ยากและช้า
• ฉันทามติแบบ Proof-of-Stake ผสาน Doomslug ผู้ตรวจสอบธุรกรรม (validator) ต้องวาง NEAR ค้ำประกันเพื่อร่วมยืนยันธุรกรรม โดยมีกลไกเสริมชื่อ Doomslug ที่ช่วยให้เครือข่ายสรุปผลธุรกรรม (finality คือจุดที่ธุรกรรมถือว่าเสร็จสมบูรณ์ ย้อนกลับไม่ได้แล้ว) ได้เร็วกว่าระบบ Proof-of-Stake ทั่วไปในรอบการยืนยันเดียว
• ชื่อบัญชีอ่านออกได้ (Human-Readable Account) รองรับทั้งชื่อบัญชีแบบ `ชื่อ.near` ที่ผู้ใช้เลือกเองได้ และบัญชีแบบ implicit ที่สร้างจากคีย์ส่วนตัวโดยอัตโนมัติ ออกแบบมาให้แอปพลิเคชันสามารถให้ผู้ใช้ทดลองใช้งานได้โดยยังไม่ต้องมีกระเป๋าเงินหรือแม้แต่ยังไม่มีเหรียญ NEAR ในมือ
• ค่าธรรมเนียมต่ำ และคาดการณ์ได้ เพราะการประมวลผลกระจายไปตาม Shard ต่างๆ ค่าธรรมเนียมธุรกรรมบน NEAR โดยทั่วไปจึงต่ำกว่า Ethereum เครือข่ายหลักมาก
• Chunk-Only Producer เปิดให้ผู้ที่มีฮาร์ดแวร์ไม่แรงมากเข้าร่วมเป็นผู้ผลิต Chunk ให้กับ Shard เดียวได้ โดยไม่ต้องมีสเปกเครื่องแรงเท่าผู้ผลิตบล็อกหลัก ช่วยให้เครือข่ายกระจายศูนย์ได้มากขึ้น
• รองรับ EVM (Ethereum Virtual Machine) ผ่านเลเยอร์เสริม นักพัฒนาที่คุ้นเคยกับ Ethereum ย้ายมาเขียน Smart Contract บน NEAR ได้โดยไม่ต้องเรียนภาษาใหม่ทั้งหมด

Nightshade เจาะลึก: ธุรกรรมข้ามชาร์ดทำงานยังไง

จุดที่ทำให้ Nightshade ต่างจาก Sharding แบบดั้งเดิมของเครือข่ายอื่นอย่างชัดเจนคือวิธีมองข้อมูล เครือข่าย Sharding แบบเก่าหลายระบบเลือกแยกแต่ละ Shard ออกเป็นสายโซ่ (chain) ของตัวเองที่ค่อนข้างอิสระต่อกัน ทำให้เวลาธุรกรรมหนึ่งต้องพาดผ่านสอง Shard พร้อมกัน (เช่น โอนโทเคนจากบัญชีใน Shard A ไปยังบัญชีใน Shard B) ระบบต้องอาศัยการสื่อสารข้าม Shard ที่ซับซ้อนและมักใช้เวลานานกว่าธุรกรรมปกติ

Nightshade เลือกแนวทางต่างออกไป คือไม่แยก Shard เป็นสายโซ่คนละสาย แต่มองทั้งเครือข่ายเป็นสายโซ่เชิงตรรกะเพียงสายเดียว แล้วแบ่งเนื้อหาของแต่ละบล็อกออกเป็น Chunk ตามจำนวน Shard ที่มีอยู่ ผู้ผลิต Chunk ของแต่ละ Shard ประมวลผลธุรกรรมเฉพาะในส่วนของตัวเองแล้วส่ง Chunk นั้นกลับเข้ามารวมเป็นบล็อกเดียวกันทุกครั้งที่มีการผลิตบล็อกใหม่ ผลลัพธ์คือแม้ข้อมูลจะถูกประมวลผลแบบขนานกันจริงในหลาย Shard แต่สถานะโดยรวมของเครือข่าย (state) ยังคงเป็นภาพเดียวที่ต่อเนื่องกัน ทำให้การจัดการธุรกรรมข้าม Shard ทำได้ในกรอบเวลาที่ใกล้เคียงกับธุรกรรมปกติมากกว่าระบบที่แยก Shard เป็นสายโซ่อิสระ

ทีมพัฒนา NEAR ระบุเป้าหมายทางทฤษฎีของ Nightshade เมื่อแบ่ง Shard ได้เต็มรูปแบบไว้ที่ระดับหลายหมื่นถึงหลักแสนธุรกรรมต่อวินาที และปลายปี 2025 ทีมงานเผยผลทดสอบ (benchmark) แบบเปิดเผยต่อสาธารณะ โดยรันบนเครื่อง Google Compute Engine รุ่น C4D จำลอง Shard ไว้ถึง 70 ชุด ทำความเร็วได้เกิน 1 ล้านธุรกรรมต่อวินาทีต่อเนื่องเกือบหนึ่งชั่วโมง ซึ่งสื่อคริปโตหลายสำนักรายงานตรงกัน ต่างจากตัวเลข TPS ที่เครือข่ายอื่นมักแค่ประกาศลอยๆ ตรงที่ครั้งนี้มีรายละเอียดวิธีทดสอบเปิดเผยให้ตรวจสอบได้ อย่างไรก็ตามควรรู้ว่านี่คือผลจาก environment ทดสอบเฉพาะกิจที่จำลอง Shard มากกว่าที่เครือข่ายหลักใช้งานจริง (mainnet ปัจจุบันมีอยู่ 9 Shard ไม่ใช่ 70) จึงยังไม่ใช่ปริมาณการใช้งานจริงเฉลี่ยของเครือข่ายในชีวิตประจำวัน ควรอ่านด้วยความระมัดระวังเช่นเดียวกับตัวเลข TPS สูงสุดที่เครือข่ายอื่นมักอ้างเช่นกัน

ประวัติและสถิติคร่าวๆ

NEAR เริ่มต้นในเดือนมิถุนายน 2017 โดย Illia Polosukhin และ Alexander Skidanov ซึ่งเดิมทีทั้งคู่ตั้งใจสร้างระบบ AI ที่เขียนโปรแกรมคอมพิวเตอร์ได้เอง (program synthesis) แต่ระหว่างทางพบว่าจำเป็นต้องมีโครงสร้างพื้นฐานแบบกระจายศูนย์ที่ไว้ใจได้สำหรับให้เครื่องจักรจ่ายเงินและแลกข้อมูลกันเอง จึงเปลี่ยนทิศทางมาสร้าง Blockchain แทน

ทีมระดมทุนด้วยการขายโทเคนสองรอบ รอบแรกช่วงกลางปี 2019 มูลค่าราว 12.1 ล้านดอลลาร์ และรอบที่สองในเดือนพฤษภาคม 2020 อีกราว 21.6 ล้านดอลลาร์ นำโดยกองทุน Andreessen Horowitz (a16z บริษัทร่วมลงทุนเทคโนโลยีรายใหญ่ของสหรัฐฯ) ร่วมกับกองทุนอื่นอีกหลายสิบราย เครือข่าย NEAR MainNet เปิดใช้งานอย่างเป็นทางการวันที่ 22 เมษายน 2020 และเปลี่ยนผ่านให้ชุมชนเป็นผู้ควบคุมเครือข่ายเต็มรูปแบบตั้งแต่เดือนกันยายนปีเดียวกัน ก่อนจะเปิดให้โอนเหรียญ NEAR ระหว่างกันได้อย่างอิสระในเดือนตุลาคม 2020 ผ่านการโหวตของชุมชนผู้ถือเหรียญ

ด้านโทเคนอมิกส์ (tokenomics คือกลไกกำหนดปริมาณและการกระจายเหรียญ) NEAR เคยกำหนดเพดานเงินเฟ้อสูงสุดต่อปีไว้ที่ 5% แต่วันที่ 30 ตุลาคม 2025 เครือข่ายผ่านการอัปเกรดที่เรียกว่า Halving Upgrade ลดเพดานเงินเฟ้อสูงสุดต่อปีลงเหลือ 2.5% ซึ่งช่วยลดจำนวนเหรียญใหม่ที่ออกมาราวปีละ 60 ล้านเหรียญลงครึ่งหนึ่ง และมีผลให้ผลตอบแทนจากการ Staking โดยประมาณลดลงจากราว 9% เหลือราว 4.5% ต่อปี (คำนวณจากสมมติฐานว่ามีเหรียญราวครึ่งหนึ่งของอุปทานทั้งหมดถูกนำไป Staking) ที่น่าสนใจคือการอัปเกรดนี้เดินหน้าแม้ผลโหวตของชุมชนจะไม่ผ่านเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในตอนแรก เพราะสุดท้าย validator ที่ผลิตบล็อกส่วนใหญ่ในเครือข่ายเห็นพ้องอัปเดตซอฟต์แวร์ตามข้อเสนอนี้เอง

อีกความเคลื่อนไหวด้านเทคนิคที่เกิดขึ้นในปี 2026 คือการอัปเกรดเมนเน็ตเพิ่มการรองรับบัญชีแบบ "ต้านควอนตัม" (quantum-safe accounts) โดยเปลี่ยนไปใช้ลายเซ็นดิจิทัลรูปแบบใหม่ที่หน่วยงานมาตรฐาน NIST ของสหรัฐฯ (National Institute of Standards and Technology หน่วยงานที่กำหนดมาตรฐานการเข้ารหัสที่หลายวงการทั่วโลกอ้างอิงตาม) รับรองแล้วว่าปลอดภัยแม้เจอการโจมตีด้วยคอมพิวเตอร์ควอนตัมในอนาคต ระบบเข้ารหัสแบบเดิมที่ Blockchain ส่วนใหญ่ใช้กันในปัจจุบัน (รวมถึง Bitcoin และ Ethereum) ยังไม่มีการรองรับลักษณะนี้ในระดับเมนเน็ต การขยับตัวก่อนของ NEAR สะท้อนแนวทางเตรียมรับความเสี่ยงระยะยาว แม้คอมพิวเตอร์ควอนตัมที่แข็งแกร่งพอจะถอดรหัสระบบเดิมได้จริงยังไม่มีอยู่ในปัจจุบัน

Timeline ประวัติศาสตร์ NEAR Protocol

• มิถุนายน 2017 Illia Polosukhin และ Alexander Skidanov เริ่มโปรเจกต์ (เดิมตั้งใจทำ AI program synthesis)
• 2019 - พฤษภาคม 2020 ระดมทุนสองรอบ รวมกว่า 33.7 ล้านดอลลาร์ นำโดย Andreessen Horowitz (a16z)
• 22 เมษายน 2020 เปิดใช้งาน NEAR MainNet อย่างเป็นทางการ
• กันยายน 2020 เปลี่ยนผ่านให้ชุมชนควบคุมเครือข่ายเต็มรูปแบบ
• 16 มกราคม 2022 ราคา NEAR ทำ ATH ที่ 20.42 ดอลลาร์
• 2024-2026 ปรับกลยุทธ์สู่ "AI Blockchain" พร้อมอัปเกรด Halving (ต.ค. 2025) และบัญชีต้านควอนตัม

ราคา NEAR เคลื่อนไหวยังไง

ราคา NEAR เคยขึ้นไปทำจุดสูงสุดตลอดกาล (All-Time High) ที่ 20.42 ดอลลาร์ในวันที่ 16 มกราคม 2022 ท่ามกลางกระแสความสนใจ Smart Contract Platform สาย Sharding ในรอบขาขึ้นปี 2021 แต่หลังจากนั้นราคาก็ปรับตัวลงแรงตามภาวะตลาดหมีทั้งระบบตลอดปี 2022 ซึ่งมีเหตุการณ์ใหญ่อย่างการล่มสลายของเครือข่าย Terra/LUNA ในเดือนพฤษภาคม และการล้มละลายของเว็บเทรด FTX ในเดือนพฤศจิกายนเป็นแรงกดดันร่วม ทำให้ราคา NEAR ร่วงลงมาต่ำสุดที่ราว 1.29 ดอลลาร์ในเดือนธันวาคม 2022 หรือคิดเป็นการปรับฐานลงประมาณ 90% จากจุดสูงสุด

ลักษณะการเคลื่อนไหวของราคา NEAR ในภาพรวมมักไปในทิศทางเดียวกับกลุ่ม Smart Contract Platform / Layer 1 คู่แข่งอื่นๆ เพราะนักลงทุนมักมองเหรียญกลุ่มนี้เป็นกลุ่มเดียวกันเวลาปรับพอร์ต ปัจจัยเฉพาะตัวที่ส่งผลต่อราคา NEAR แยกจากกลุ่มได้แก่ข่าวคราวเกี่ยวกับความคืบหน้าการปรับกลยุทธ์เป็น "AI Blockchain" ตั้งแต่ช่วงปี 2024 เป็นต้นมา ซึ่งทำให้ราคาบางช่วงตอบสนองต่อข่าวสาย AI มากกว่าข่าวเฉพาะวงการ Blockchain ล้วนๆ รวมถึงการเปลี่ยนแปลงนโยบายเงินเฟ้อของเครือข่ายอย่าง Halving Upgrade ที่กล่าวถึงข้างต้น ซึ่งส่งผลต่อมุมมองเรื่องอุปทานเหรียญในระยะยาว

ราคาปัจจุบันดูได้จากบล็อกราคาสดด้านบน อัปเดตทุก 15 นาทีจากข้อมูล CoinGecko

NEAR น่าเชื่อถือแค่ไหน ปลอดภัยแค่ไหน

กลไก Doomslug ทำงานยังไง

NEAR ใช้ระบบ Proof-of-Stake (การพิสูจน์สิทธิ์ผ่านการวางหลักทรัพย์ค้ำประกัน แทนการใช้พลังไฟฟ้าแข่งขุดแบบ Bitcoin) เป็นฐาน โดยผู้ที่ต้องการเป็น validator ต้องวางเหรียญ NEAR ค้ำประกันไว้กับเครือข่าย หากช่วยตรวจสอบธุรกรรมอย่างซื่อสัตย์จะได้รับผลตอบแทนเป็นเหรียญใหม่ แต่หากพยายามยืนยันธุรกรรมที่ขัดแย้งกันหรือโกงเครือข่าย จะถูกริบเหรียญที่วางค้ำประกันไว้บางส่วน (slashing) เช่นเดียวกับเครือข่าย Proof-of-Stake ทั่วไป

อีกกลไกที่ทำให้เครือข่ายนี้ต่างออกไปคือส่วนเสริมที่ชื่อ Doomslug ซึ่งออกแบบมาเพื่อเร่งความเร็วในการสรุปผลธุรกรรมให้ย้อนกลับไม่ได้ (finality) โดย Doomslug แบ่งการสรุปผลออกเป็นสองระดับ ระดับแรกเรียกว่า "Doomslug finality" ซึ่งเกิดขึ้นได้หลังผ่านการยืนยันเพียงรอบเดียวจาก validator ที่ผลิตบล็อกถัดไป ถือว่าธุรกรรมย้อนกลับไม่ได้แล้วในทางปฏิบัติ เว้นแต่ validator ที่เกี่ยวข้องจะยอมเสี่ยงถูก slashing เพื่อพยายามย้อนกลับ ส่วนระดับที่สองคือ "BFT finality" (Byzantine Fault Tolerance คือความสามารถของระบบที่จะยังทำงานถูกต้องได้แม้มีสมาชิกบางส่วนพยายามโกงหรือส่งข้อมูลขัดแย้งกัน) ซึ่งต้องรอให้ผู้ผลิตบล็อกอย่างน้อย 2 ใน 3 ของเครือข่ายยืนยันสองรอบติดต่อกัน ให้ความมั่นใจสูงสุดในทางคณิตศาสตร์

ข้อดีของการมีสองระดับนี้คือเครือข่ายยังคงเดินหน้าผลิตบล็อกต่อไปได้อย่างต่อเนื่องแม้ validator บางส่วนจะออฟไลน์ชั่วคราว ต่างจากระบบฉันทามติแบบ BFT ล้วนๆ อย่าง Tendermint ที่มักใช้ในเครือข่ายอื่น ซึ่งเครือข่ายจะหยุดชะงักทันทีหากมี validator ที่จำเป็นต้องใช้ยืนยัน (มากกว่า 1 ใน 3) ออฟไลน์พร้อมกัน กลไกผู้ผลิตบล็อกที่หมุนเวียนกันทุกบล็อกของ Doomslug ยังช่วยลดโอกาสเกิดการแตกสายโซ่ (fork) เพราะไม่มี validator รายใดผลิตบล็อกติดต่อกันหลายบล็อกจนมีอำนาจเหนือเครือข่ายมากเกินไปในช่วงเวลาสั้นๆ

ใครควบคุม NEAR

NEAR ไม่มีบริษัทเดียวเป็นเจ้าของเครือข่ายโดยตรง แต่มีองค์กรไม่แสวงหากำไรชื่อ NEAR Foundation ตั้งอยู่ในสวิตเซอร์แลนด์คอยสนับสนุนงานพัฒนา การตลาด และการจัดสรรทุนให้ระบบนิเวศ ในอดีต NEAR Foundation เป็นผู้ตัดสินใจจัดสรรทุนสนับสนุนโปรเจกต์ในระบบนิเวศเป็นหลัก แต่ในช่วงหลังได้กระจายอำนาจการตัดสินใจบางส่วนไปให้กลุ่มชุมชนที่บริหารตัวเองแบบ DAO (Decentralized Autonomous Organization คือองค์กรที่ตัดสินใจร่วมกันผ่านการโหวตของสมาชิกแทนโครงสร้างบริษัทแบบดั้งเดิม) เช่น กลุ่มที่ดูแลข้อเสนอด้านการตลาดและกลุ่มที่ดูแลข้อเสนอด้านเทคนิค เพื่อลดการรวมศูนย์อำนาจไว้ที่มูลนิธิเพียงจุดเดียว

ด้านการพัฒนาซอฟต์แวร์หลัก ทีม NEAR ยังมีบทบาทสำคัญในการเสนอและตรวจสอบการอัปเกรดเครือข่าย แต่การอัปเกรดจริงต้องอาศัยความเห็นพ้องจาก validator ส่วนใหญ่ในเครือข่ายที่ต้องอัปเดตซอฟต์แวร์ตามเช่นเดียวกับ Blockchain แบบกระจายศูนย์อื่นๆ ไม่ใช่การสั่งเปลี่ยนแปลงได้โดยฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงลำพัง

NEAR เคยมีปัญหาอะไรบ้าง

เครือข่ายหลัก NEAR ในระดับโปรโตคอลยังไม่เคยถูกแฮกจนเสียเงินโดยตรง แต่มีเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับระบบนิเวศรอบๆ เครือข่ายเกิดขึ้นหลายครั้งที่ควรรู้

เหตุการณ์ข้อมูลกู้คืนกระเป๋าเงินรั่วไหล (สิงหาคม 2022) ทีมงานพบว่าการเปลี่ยนแปลงโค้ดบางจุดทำให้ข้อมูลที่ผู้ใช้บางส่วนใช้ในการกู้คืนกระเป๋าเงินผ่านอีเมลหรือ SMS ถูกส่งไปเก็บไว้ที่บริการวิเคราะห์ข้อมูลของบุคคลที่สาม (Mixpanel) โดยไม่ตั้งใจ ทีมงานเปิดเผยเหตุการณ์นี้ต่อสาธารณะและแก้ไขช่องโหว่ทันทีที่ตรวจพบ

ความพยายามโจมตี Rainbow Bridge (พฤษภาคมและสิงหาคม 2022) Rainbow Bridge คือสะพานเชื่อมสินทรัพย์ระหว่าง NEAR กับ Ethereum ที่ใช้กลไกแบบ Optimistic (สันนิษฐานว่าธุรกรรมถูกต้องไว้ก่อน แล้วเปิดช่องให้มีคนท้วงติงภายในเวลาที่กำหนด) มีผู้พยายามส่งบล็อกปลอมเข้าไปในระบบเพื่อหลอกดึงเงินออกถึงสองครั้ง แต่ทั้งสองครั้งระบบตรวจจับและปฏิเสธธุรกรรมได้ทันภายในกรอบเวลาที่กำหนดไว้ ไม่มีเงินผู้ใช้สูญหาย ผู้โจมตีในเหตุการณ์เดือนสิงหาคมกลับเสียเงินมัดจำไปประมาณ 5 ETH (ราว 8,000 ดอลลาร์ในขณะนั้น) แทน

ช่องโหว่ในโปรเจกต์ Stader บนเครือข่าย NEAR (สิงหาคม 2022) Stader เป็นโปรเจกต์ liquid staking (บริการรับฝาก NEAR ไป staking แทนแล้วออกโทเคนตัวแทนคืนให้ใช้งานต่อได้) ที่สร้างบน NEAR ถูกผู้โจมตีใช้ช่องโหว่ใน Smart Contract สร้างโทเคน NearX ปลอมได้โดยไม่ต้องฝาก NEAR จริง แล้วนำไปแลกดึงเหรียญ NEAR จริงออกจากระบบราว 165,000 NEAR เหตุการณ์นี้เป็นช่องโหว่ระดับแอปพลิเคชันของโปรเจกต์ Stader เอง ไม่ใช่ช่องโหว่ของเครือข่าย NEAR โดยตรง เช่นเดียวกับกรณี The DAO Hack บน Ethereum ที่เป็นบทเรียนสำคัญว่าความปลอดภัยของเครือข่ายหลักกับความปลอดภัยของแอปพลิเคชันที่สร้างบนเครือข่ายเป็นคนละเรื่องกัน

โครงการ Bug Bounty จ่ายเงินรางวัลสูง (ต้นปี 2023) ด้านบวก นักวิจัยความปลอดภัยสองรายรายงานช่องโหว่ระดับวิกฤต (critical) ในโปรโตคอล NEAR ผ่านโครงการ Bug Bounty บนแพลตฟอร์ม HackenProof ทีมงานแก้ไขช่องโหว่ก่อนจะถูกใช้โจมตีจริง และจ่ายเงินรางวัลรวมประมาณ 1.8 ล้านดอลลาร์ให้นักวิจัย ถือเป็นตัวอย่างที่แสดงว่าเครือข่ายมีกลไกตรวจจับและตอบสนองต่อช่องโหว่อย่างจริงจัง

ข้อดี-ข้อเสียของ NEAR

ข้อดี

• ออกแบบมาให้ค่าธรรมเนียมต่ำและความเร็วธุรกรรมสูงตั้งแต่ระดับสถาปัตยกรรม ไม่ต้องพึ่ง Layer 2 เสริมเหมือน Ethereum เพื่อให้ได้ต้นทุนที่ต่ำ
• ชื่อบัญชีอ่านออกได้จริง (`ชื่อ.near`) ลดความเสี่ยงพิมพ์ที่อยู่ผิดพลาดเทียบกับที่อยู่แบบเลขฐานสิบหก
• ทีมผู้ก่อตั้งมีพื้นฐานเทคนิคเข้มข้นที่ตรวจสอบได้จริง โดยเฉพาะ Illia Polosukhin ที่เป็นหนึ่งในผู้เขียนงานวิจัยด้าน AI ระดับโลก
• มีกลไก Doomslug ที่ช่วยให้ธุรกรรมสรุปผลได้เร็วในทางปฏิบัติ โดยไม่เสียความสามารถในการเดินหน้าเครือข่ายต่อแม้ validator บางส่วนออฟไลน์
• มีประวัติตอบสนองต่อช่องโหว่ความปลอดภัยอย่างรวดเร็วและโปร่งใส ทั้งกรณีข้อมูลรั่วไหลและ Bug Bounty

ข้อเสีย

• แม้เครือข่ายหลักไม่เคยถูกแฮกโดยตรง แต่มีประวัติเหตุการณ์ด้านความปลอดภัยเกิดขึ้นหลายครั้งในระบบนิเวศรอบๆ เครือข่าย ทั้งสะพานเชื่อมและโปรเจกต์บุคคลที่สาม
• ราคาเคยปรับฐานลงแรงถึงราว 90% จากจุดสูงสุด สะท้อนความผันผวนสูงเช่นเดียวกับ Altcoin กลุ่ม Layer 1 อื่นๆ
• การปรับกลยุทธ์เป็น "AI Blockchain" ตั้งแต่ปี 2024-2026 ยังเป็นทิศทางใหม่ที่ต้องรอดูผลลัพธ์ระยะยาวว่าจะสร้างการใช้งานจริงได้มากน้อยแค่ไหน ต่างจากจุดแข็งเดิมด้าน Sharding ที่พิสูจน์ตัวเองมานานกว่า
• ระบบนิเวศแอปพลิเคชันและสภาพคล่องในตลาดยังเล็กกว่า Ethereum และ Solana มาก ทำให้ตัวเลือกการใช้งานจริงบนเครือข่ายมีน้อยกว่าคู่แข่งกลุ่มบนสุด

NEAR แตกต่างจาก Bitcoin/Ethereum และ Altcoin อื่นยังไง

ตารางเปรียบเทียบ NEAR vs Bitcoin vs Ethereum vs Solana

NEAR ต่างจาก Ethereum ตรงไหนที่สำคัญที่สุด

ความต่างที่ชัดเจนที่สุดอยู่ที่ปรัชญาการขยายขนาดเครือข่าย Ethereum เลือกให้เครือข่ายหลักยังคงทำงานแบบเดิมแล้วผลักภาระการขยายขนาดไปให้เครือข่ายเสริมที่เรียกว่า Layer 2 รับผิดชอบแทน ขณะที่ NEAR เลือกแก้ปัญหาการขยายขนาดตั้งแต่ชั้นสถาปัตยกรรมเครือข่ายหลักเองผ่าน Nightshade Sharding ทำให้ผู้ใช้ NEAR ไม่ต้องกังวลเรื่องการโอนสินทรัพย์ข้ามเครือข่ายเสริมแบบที่ผู้ใช้ Ethereum ต้องเจอเวลาย้ายจากเครือข่ายหลักไปยัง Arbitrum หรือ Base

อีกความต่างที่สำคัญคือมุมมองต่อผู้ใช้ทั่วไปที่ไม่คุ้นเคยกับคริปโต NEAR ออกแบบระบบชื่อบัญชีอ่านออกได้และกลไกทดลองใช้งานแอปพลิเคชันโดยยังไม่ต้องมีกระเป๋าเงินหรือเหรียญในมือมาตั้งแต่ต้น สะท้อนว่าทีมงานให้น้ำหนักกับการดึงผู้ใช้ใหม่ที่ไม่ใช่คนในวงการคริปโตอยู่แล้วเข้ามาเป็นพิเศษ ต่างจาก Ethereum ที่ระบบนิเวศส่วนใหญ่ยังออกแบบมาสำหรับผู้ใช้ที่มีความรู้พื้นฐานคริปโตอยู่แล้วเป็นหลัก

NEAR กับการปรับตัวเป็น "AI Blockchain"

ตั้งแต่ปี 2024 เป็นต้นมา NEAR เริ่มปรับการสื่อสารแบรนด์จากการเป็น "ทางเลือกที่เร็วกว่า Ethereum" มาเป็นการวางตำแหน่งตัวเองในฐานะโครงสร้างพื้นฐานสำหรับเศรษฐกิจ AI ที่ผู้ใช้เป็นเจ้าของ (User-Owned AI) แนวคิดนี้ไม่ได้หมายความว่า NEAR สร้าง AI ขึ้นมาแข่งกับ ChatGPT หรือโมเดลภาษาขนาดใหญ่เจ้าอื่นโดยตรง แต่เป็นการสร้างโครงสร้างพื้นฐานที่ทำให้ AI Agent (โปรแกรมอัตโนมัติที่ทำงานแทนผู้ใช้ตามเงื่อนไขที่กำหนด) สามารถทำธุรกรรมทางการเงินและประมวลผลข้อมูลบางส่วนได้โดยไม่ต้องเปิดเผยข้อมูลอ่อนไหวให้บริษัทกลางเห็นทั้งหมด ผ่านเทคนิคที่เรียกว่า Confidential Computing (การประมวลผลข้อมูลในสภาพแวดล้อมที่ปิดผนึก ทำให้แม้แต่ผู้ดูแลระบบก็เข้าถึงข้อมูลดิบไม่ได้)

ในทางเทคนิค ส่วนที่จับต้องได้ของการปรับตัวนี้ประกอบด้วยหลายชิ้นส่วน ได้แก่ NEAR AI ซึ่งเป็นกลุ่มเครื่องมือและโครงสร้างพื้นฐานสำหรับรันโมเดล AI แบบที่ตรวจสอบความเป็นส่วนตัวได้ และ NEAR Intents ระบบที่ให้ผู้ใช้หรือ AI Agent ระบุ "เจตนา" ที่ต้องการ (เช่น อยากแลกเหรียญ A เป็นเหรียญ B ในราคาที่ดีที่สุด) แทนที่จะต้องระบุขั้นตอนการทำธุรกรรมทีละขั้นเอง ให้ระบบไปหาเส้นทางที่ดีที่สุดให้อัตโนมัติ อีกส่วนที่สำคัญคือ Chain Signatures ซึ่งใช้เทคนิคการคำนวณหลายฝ่ายร่วมกัน (Multi-Party Computation หรือ MPC คือการให้หลายฝ่ายร่วมกันคำนวณผลลัพธ์โดยไม่มีฝ่ายใดเห็นข้อมูลทั้งหมดของฝ่ายอื่นเพียงลำพัง) ทำให้บัญชี NEAR บัญชีเดียวสามารถลงนามทำธุรกรรมบน Blockchain อื่นได้หลายสิบเครือข่ายโดยไม่ต้องสร้างกระเป๋าเงินแยกทีละเครือข่าย แนวคิดนี้เรียกรวมๆ ว่า Chain Abstraction (การซ่อนความซับซ้อนของการมีหลาย Blockchain ไว้เบื้องหลัง ให้ผู้ใช้รู้สึกเหมือนใช้งานเครือข่ายเดียว)

ความคืบหน้าที่พอจับต้องได้ในปี 2026 มีอยู่บ้าง เช่นวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2026 ทีมงานเปิดใช้กลไกที่นำค่าธรรมเนียมทั้งหมดจากการใช้งาน NEAR Intents ไปซื้อเหรียญ NEAR คืนจากตลาดเปิดโดยอัตโนมัติ (คล้ายกลไก buyback) และในเดือนพฤษภาคม 2026 ทีมงานเปิดตัวเครื่องมือด้าน AI ชุดใหม่ รวมถึงระบบที่ช่วยลบข้อมูลส่วนบุคคล (PII หรือ Personally Identifiable Information) ออกจากคำสั่ง AI โดยอัตโนมัติก่อนส่งไปประมวลผล ซึ่งมีรายงานว่าถูกนำไปใช้งานจริงในผลิตภัณฑ์บางตัวแล้ว เช่น Brave Nightly (เวอร์ชันทดสอบของเบราว์เซอร์ Brave) OpenMind AGI และ Phala Network นอกจากนี้ NEAR ยังเป็นเหรียญที่มีสัดส่วนน้ำหนักสูงสุดในกองทุน Grayscale Decentralized AI Fund ที่ราว 31.35% ของกองทุน ซึ่งสะท้อนว่าอย่างน้อยฝั่งนักลงทุนสถาบันบางส่วนก็เริ่มจัดกลุ่ม NEAR อยู่ในหมวด AI มากขึ้น

ข้อควรระวังคือตัวเลขผู้ใช้งานและชื่อพันธมิตรที่เกี่ยวกับการปรับตัวสาย AI นี้ส่วนใหญ่ยังมาจากการสื่อสารของทีมงานหรือสื่อคริปโตที่รายงานตามข่าวประชาสัมพันธ์เป็นหลัก ยังไม่มีข้อมูลอิสระที่ตรวจสอบได้ว่าผู้ใช้งานจริงของผลิตภัณฑ์เหล่านี้มีจำนวนเท่าไหร่กันแน่ และยังไม่มีข้อมูลการใช้งานจริงระยะยาวมากพอที่จะประเมินได้ว่าแนวคิด User-Owned AI จะกลายเป็นจุดแข็งที่ยั่งยืนของเครือข่ายหรือเป็นเพียงการปรับคำเล่าเรื่อง (narrative) ให้เข้ากับกระแส AI ที่ร้อนแรงในตลาดช่วงนี้ ผู้อ่านที่สนใจควรติดตามข้อมูลการใช้งานจริงเพิ่มเติมก่อนตัดสินใจใดๆ

ระบบนิเวศ พันธมิตร และทุนสนับสนุนนักพัฒนา

NEAR Foundation มีโครงการให้ทุนสนับสนุนนักพัฒนาและโปรเจกต์ในระบบนิเวศมาตั้งแต่ช่วงแรกของเครือข่าย ต่อมาได้ปรับโครงสร้างการจัดสรรทุนให้กระจายอำนาจมากขึ้น โดยโอนอำนาจตัดสินใจบางส่วนไปให้กลุ่มชุมชนที่บริหารตัวเองแบบ DAO แยกตามหมวดหมู่การตลาดและเทคนิค แทนที่จะให้มูลนิธิตัดสินใจฝ่ายเดียวเหมือนช่วงแรก

ด้านพันธมิตรทางธุรกิจ NEAR Foundation มีทีมงานที่เน้นเจรจากับแบรนด์และองค์กรขนาดใหญ่นอกวงการคริปโตโดยเฉพาะ ตัวอย่างที่เคยมีการรายงานได้แก่ Google Cloud (โครงสร้างพื้นฐานคลาวด์) และ Sweat Economy (แอปรางวัลจากการเดินออกกำลังกาย) ผู้อ่านที่ต้องการรายชื่อพันธมิตรล่าสุดควรตรวจสอบจากแหล่งข้อมูลทางการของ NEAR Foundation อีกครั้ง เพราะเปลี่ยนแปลงเร็วตามธรรมชาติของวงการนี้

ข้อควรรู้สำหรับคนไทยที่ถือ NEAR

NEAR ไม่มีบริษัทหรือหน่วยงานใดในประเทศไทยเป็นเจ้าของหรือรับผิดชอบโดยตรง สิ่งที่กฎหมายไทยกำกับดูแลได้จริงคือ เว็บเทรดสินทรัพย์ดิจิทัลที่ให้บริการซื้อขาย ไม่ใช่ตัวเครือข่าย NEAR เอง

การซื้อขาย NEAR ผ่านเว็บเทรดที่ได้รับใบอนุญาตจากสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) ในไทยถือว่าถูกกฎหมายและอยู่ภายใต้การคุ้มครองผู้บริโภคตามมาตรฐานที่ ก.ล.ต. กำหนดสำหรับผู้ประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัล แต่หากโอนเหรียญ NEAR ออกจากเว็บเทรดไปเก็บในกระเป๋าเงินส่วนตัว (self-custody คือการถือกุญแจส่วนตัวเอง ไม่ฝากไว้กับตัวกลาง) แล้ว ความรับผิดชอบและความเสี่ยงทั้งหมดตกอยู่ที่ผู้ถือเอง ไม่มีหน่วยงานไทยใดเข้ามาช่วยกู้คืนได้หากทำกุญแจส่วนตัวหายหรือถูกหลอกโอนออกไป

จุดที่ควรระวังเป็นพิเศษสำหรับ NEAR คือความรู้พื้นฐานเรื่องระบบชื่อบัญชีอ่านออกได้แบบ `ชื่อ.near` แม้จะช่วยลดความผิดพลาดจากการพิมพ์ที่อยู่ผิดได้จริง แต่ก็เปิดช่องให้เกิดการหลอกลวงรูปแบบใหม่ เช่น การสร้างชื่อบัญชีที่คล้ายกับชื่อบัญชีจริงของบุคคลหรือองค์กรที่น่าเชื่อถือ (คล้ายการปลอมโดเมนเว็บไซต์) ผู้ถือ NEAR จึงควรตรวจสอบชื่อบัญชีปลายทางอย่างละเอียดทุกครั้งก่อนโอนเงินจำนวนมาก ไม่ควรเชื่อชื่อบัญชีที่คล้ายกันเพียงผิวเผิน

อีกจุดที่ควรรู้คือระบบนิเวศ AI ที่ NEAR ผลักดันยังใหม่มากในไทย หากมีใครชักชวนให้ลงทุนหรือฝากเงินกับบริการที่อ้างว่าเชื่อมกับ "AI Agent บน NEAR" โดยสัญญาผลตอบแทนสูงผิดปกติ ควรตั้งข้อสงสัยไว้ก่อน เพราะมิจฉาชีพมักนำชื่อเทคโนโลยีใหม่ไปแอบอ้างสร้างความน่าเชื่อถือปลอม

ซื้อ NEAR ได้ที่ไหนในไทย

NEAR ซื้อขายได้บนเว็บเทรดคริปโตที่ได้รับใบอนุญาตจากสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) เว็บเทรดหลักที่คนไทยใช้ได้แก่ Bitkub (มีคู่เทรด NEAR/THB โดยตรง) และ Maxbit (มีคู่เทรด NEAR/THB โดยตรง) ส่วน Binance TH มี NEAR ให้ซื้อขายเช่นกันแต่เฉพาะคู่ NEAR/USDT เท่านั้น ยังไม่มีคู่เทรด NEAR/THB โดยตรง (เช็คสดจากเว็บแต่ละเจ้า 4 ก.ย. 2026) อย่างไรก็ตามรายชื่อเหรียญที่แต่ละเว็บเทรดรองรับเปลี่ยนแปลงได้ตามนโยบายของแต่ละราย ผู้อ่านที่เข้ามาอ่านบทความนี้หลังจากวันที่ตรวจสอบไปนานแล้วควรเช็คซ้ำอีกครั้งบนเว็บเทรดโดยตรงก่อนตัดสินใจ

สำหรับผู้ที่ต้องการทยอยซื้อสม่ำเสมอแทนการซื้อครั้งเดียวก้อนใหญ่ ซึ่งเป็นวิธีที่ช่วยลดผลกระทบจากความผันผวนของราคาในระยะสั้น สามารถใช้ เครื่องมือคำนวณแผน DCA ของเรา เพื่อดูผลตอบแทนย้อนหลังตามจำนวนเงินและความถี่ที่ต้องการได้

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

NEAR ต่างจาก Ethereum ตรงไหนมากที่สุด

ความต่างหลักคือวิธีขยายขนาดเครือข่าย NEAR ใช้ Nightshade Sharding แก้ปัญหาความเร็วตั้งแต่เครือข่ายหลัก ขณะที่ Ethereum พึ่งเครือข่าย Layer 2 เสริมเพื่อขยายขนาด นอกจากนี้ NEAR ยังเน้นเรื่องชื่อบัญชีอ่านออกได้และประสบการณ์ผู้ใช้ที่เป็นมิตรกับมือใหม่มากกว่าเป็นจุดขายสำคัญ

Nightshade Sharding ปลอดภัยเท่า Blockchain ที่ไม่แบ่ง Shard หรือไม่

ในทางทฤษฎี Sharding เพิ่มความซับซ้อนของระบบและอาจเปิดช่องโหว่ใหม่ที่ Blockchain แบบไม่แบ่ง Shard ไม่มี เช่น ความเสี่ยงเรื่องการโจมตี Shard ใดเพียง Shard เดียว ทีม NEAR ออกแบบให้ validator แต่ละชุดถูกสุ่มมอบหมายให้ดูแล Shard ต่างๆ หมุนเวียนกันเพื่อลดความเสี่ยงนี้ แต่ก็ยังถือเป็นความซับซ้อนทางสถาปัตยกรรมที่มากกว่าเครือข่ายที่ไม่แบ่ง Shard อยู่ดี

ชื่อบัญชี `ชื่อ.near` ซื้อและตั้งได้ยังไง

โดยทั่วไปผู้ใช้สร้างชื่อบัญชีได้ผ่านกระเป๋าเงินที่รองรับ NEAR โดยเลือกชื่อที่ยังไม่มีใครจับจองก่อนหน้า คล้ายกับการจดโดเมนเว็บไซต์ รายละเอียดขั้นตอนที่ชัดเจนควรอ้างอิงจากเอกสารทางการของ NEAR หรือกระเป๋าเงินที่ใช้งานโดยตรง เนื่องจากอินเทอร์เฟซอาจเปลี่ยนแปลงได้ตามเวอร์ชัน

AI Blockchain ของ NEAR ต่างจากเหรียญสาย AI อื่นยังไง

เหรียญสาย AI จำนวนมากในตลาดเน้นการให้เช่าพลังประมวลผล GPU หรือสร้างตลาดซื้อขายบริการ AI โดยตรง ขณะที่แนวทางของ NEAR เน้นไปที่การสร้างโครงสร้างพื้นฐานให้ AI Agent ทำธุรกรรมทางการเงินแทนผู้ใช้ได้อย่างปลอดภัยและเป็นส่วนตัว ผ่านกลไกอย่าง Confidential Computing และ Chain Signatures มากกว่าการเป็นตลาดซื้อขายบริการ AI โดยตรง

เริ่มซื้อ NEAR ต้องใช้เงินเท่าไหร่

เว็บเทรดในไทยส่วนใหญ่ให้ซื้อ NEAR เป็นเศษส่วนได้เช่นเดียวกับเหรียญคริปโตหลักตัวอื่น เริ่มต้นได้ตั้งแต่หลักสิบถึงหลักร้อยบาทขึ้นอยู่กับเว็บเทรดแต่ละเจ้า

NEAR มีระบบ Staking ให้ผลตอบแทนไหม

มี ผู้ถือ NEAR สามารถนำเหรียญไปวางค้ำประกันกับ validator เพื่อร่วมตรวจสอบธุรกรรมและรับผลตอบแทนเป็นเหรียญใหม่ได้ คล้ายกับกลไก Staking ของเครือข่าย Proof-of-Stake ทั่วไป แต่รายละเอียดผลตอบแทนและเงื่อนไขการล็อกเหรียญขึ้นกับแต่ละ validator หรือผู้ให้บริการที่เลือกใช้ ผู้สนใจควรศึกษาเงื่อนไขให้ละเอียดก่อนตัดสินใจ

Rainbow Bridge คืออะไร ยังปลอดภัยอยู่ไหม

Rainbow Bridge คือสะพานเชื่อมสินทรัพย์ระหว่างเครือข่าย NEAR กับ Ethereum แม้เคยมีความพยายามโจมตีในปี 2022 แต่ระบบตรวจจับและปฏิเสธธุรกรรมโกงได้ทันทั้งสองครั้งโดยไม่มีผู้ใช้สูญเสียเงิน อย่างไรก็ตามสะพานเชื่อมข้ามเครือข่ายโดยธรรมชาติมักเป็นเป้าหมายการโจมตีที่พบบ่อยในวงการคริปโตโดยรวม ผู้ใช้ที่โอนสินทรัพย์มูลค่าสูงข้ามสะพานเชื่อมใดๆ ควรศึกษาความเสี่ยงเฉพาะของสะพานนั้นก่อนเสมอ

ควรลงทุน NEAR เท่าไหร่ดี

บทความนี้ไม่ได้ให้คำแนะนำการลงทุนเฉพาะบุคคล เนื่องจาก NEAR มีความผันผวนสูงเช่นเดียวกับสินทรัพย์คริปโตกลุ่ม Altcoin อื่น ผู้สนใจควรศึกษาข้อมูลให้รอบด้านและพิจารณาตามความสามารถในการรับความเสี่ยงของตัวเองก่อนตัดสินใจ

สรุป: NEAR เหมาะกับใคร

NEAR เหมาะกับผู้ที่สนใจแนวทางแก้ปัญหาการขยายขนาด Blockchain ผ่านเทคนิค Sharding โดยตรง และสนใจติดตามว่าการปรับกลยุทธ์เป็น "AI Blockchain" ของทีมงานจะสร้างการใช้งานจริงได้มากน้อยแค่ไหนในระยะต่อไป ผู้ที่ให้ความสำคัญกับประสบการณ์ผู้ใช้ที่เป็นมิตรกับมือใหม่ เช่น ชื่อบัญชีที่อ่านออกได้และค่าธรรมเนียมต่ำ อาจมองเห็นจุดแข็งของ NEAR ได้ชัดกว่าเครือข่ายอื่น แต่ก็ต้องแลกกับการยอมรับว่าระบบนิเวศแอปพลิเคชันของ NEAR ยังเล็กกว่า Ethereum และ Solana มาก และทิศทางสาย AI ที่เพิ่งเริ่มต้นยังต้องใช้เวลาพิสูจน์ตัวเองอีกพอสมควร ก่อนตัดสินใจถือครองควรศึกษาความผันผวนของราคาในอดีตและความเสี่ยงด้านความปลอดภัยของระบบนิเวศรอบเครือข่ายประกอบด้วยเสมอ