โปรเจกต์สาย ZK บน Ethereum เตรียมเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนผ่านสำคัญอีกครั้ง เมื่อทีมพัฒนา ZKsync ออกมาประกาศอย่างเป็นทางการว่าเตรียม Deprecate และซันเซ็ตเครือข่าย “ZKsync Lite” ภายในปี 2026 ปิดฉาก ZK Rollup รุ่นแรกที่เคยถูกมองว่าเป็นก้าวใหญ่ของการสเกล Ethereum ด้วยเทคโนโลยี Zero-Knowledge

ทีมงานระบุว่า นี่คือ “การปิดระบบแบบมีแผนล่วงหน้า” ที่ไม่กระทบต่อระบบอื่นของ ZKsync และจะมีการประกาศไทม์ไลน์ พร้อมแนวทางการย้ายระบบและย้ายเงินอย่างละเอียดในปีหน้า

ZKsync Lite คืออะไร และสำคัญยังไงกับโลก Ethereum?

ZKsync Lite (หรือชื่อเดิม ZKsync 1.0) คือ Layer 2 แบบ ZK Rollup ที่ถูกปล่อยบน Ethereum ตั้งแต่ปี 2020 โดยโฟกัสที่การทำให้:

• โอน Token ได้ถูกและเร็ว

• ทำ Atomic Swap

• Mint NFT

แต่ ไม่มีความสามารถด้าน Smart Contract เต็มรูปแบบ ทำให้เมื่อเวลาผ่านไป มันเริ่มตามหลังดีไซน์ Rollup รุ่นใหม่ ๆ ที่รัน dApp ได้ครบเหมือนบน L1

แม้วันนี้จะไม่ใช่ตัวหลักของ Ecosystem อีกต่อไป แต่ในมุมทีมพัฒนา ZKsync เองก็ยอมรับว่า ZKsync Lite คือ Proof-of-Concept ระดับบุกเบิก ที่ช่วยพิสูจน์ว่า:

• ZK Rollup ใช้งานได้จริงบน Mainnet

• สามารถนำ ZK มาใช้สร้างระบบ Production ได้ ไม่ใช่แค่ในห้องทดลอง

• ปูทางไปสู่รุ่นถัดมาอย่าง ZKsync Era และ ZK Stack

ยังมีเงินอยู่บน ZKsync Lite เท่าไหร่? ปลอดภัยไหม?

ข้อมูลจาก L2BEAT ระบุว่า บน ZKsync Lite ยังมีมูลค่าเงินผู้ใช้ค้างอยู่ราว 50 ล้านดอลลาร์ ขณะที่จำนวนธุรกรรมเหลือแค่ไม่ถึง 200 operations ต่อวัน ถือว่ากลายเป็นเครือข่ายที่มีการใช้งานลดลงมากแล้ว

ทีม ZKsync ย้ำชัดว่า:

• เงินของผู้ใช้ยังปลอดภัย

• การถอนกลับ Ethereum L1 จะยังสามารถทำได้ต่อเนื่องในช่วงกระบวนการซันเซ็ต

พูดง่าย ๆ คือ นี่ไม่ใช่เคส “ปิดหนี” หรือเหตุฉุกเฉิน แต่เป็นการประกาศล่วงหน้าเพื่อค่อย ๆ ปิดระบบรุ่นเก่าอย่างมีแบบแผน

จาก Lite สู่ Era: ทำไมโฟกัสใหม่ชื่อ ZKsync Era?

จริง ๆ แล้ว Matter Labs บริษัทเบื้องหลัง ZKsync หยุดพัฒนา ZKsync Lite มาตั้งแต่เดือนมีนาคม 2023 แล้ว เพราะหันไปทุ่มให้กับ ZKsync Era ซึ่งเป็น zkEVM ที่:

• รองรับ Smart Contract แบบ Arbitrary

• Dev สามารถพอร์ต dApp จาก Ethereum มาใช้งานได้ง่าย

• ยังได้ Narrative ว่าเป็น “Holy Grail ของการสเกล Ethereum” ในยุค ZK Rollup

นอกจากนี้ ZKsync ยังดันกรอบใหญ่ขึ้นในชื่อ:

• ZK Stack – Framework สำหรับสร้างเชนโมดูลาร์แบบ ZK

• Prividiums – โซลูชันสาย Privacy สำหรับองค์กรและเชนเฉพาะทาง

ดังนั้นการซันเซ็ต ZKsync Lite จึงเหมือนเป็นการ เก็บของยุคทดลอง แล้วหันไปโฟกัสที่ผลิตภัณฑ์รุ่นใหม่ที่ตอบโจทย์ตลาดมากกว่า

ความท้าทายของ ZKsync ในช่วงเปลี่ยนผ่าน

แม้จะเป็นการปิดระบบแบบมีแผน แต่บริบทของ ZKsync ก็ไม่ได้เรียบสวยทั้งหมด

• ทีมเพิ่งประกาศยุติโปรแกรม Ignite Liquidity Rewards

• ฝั่ง Aave DAO ก็กำลังพิจารณา Deprecate Deployment บน ZKsync Era เพราะรายได้ต่ำและการใช้งานไม่มาก

ทั้งหมดนี้สะท้อนว่า แม้เทคโนโลยี ZK จะดู “เท่และล้ำ” แต่ในเชิง Adoption จริง ๆ ยังต้องสู้ดุเดือดในโลก L2 ที่เริ่มหนาแน่นและแข่งขันสูงมาก

ผู้ใช้ ZKsync Lite ควรทำอย่างไร?

สำหรับคนที่ยังมีทุนค้างอยู่บน ZKsync Lite (โดยเฉพาะสายเก่าที่เคยโอน Stablecoin, ETH หรือ NFT ขึ้นไปไว้):

• เช็กยอดที่ติดอยู่บน ZKsync Lite ว่ายังมีเหลืออยู่หรือไม่

• ติดตามประกาศจากทีม ZKsync เรื่องไทม์ไลน์และขั้นตอน Migration / ถอนเงิน

• วางแผน ถอนกลับ L1 หรือย้ายไป ZKsync Era ตามคำแนะนำอย่างเป็นทางการ

การปล่อยเงินค้างไว้บนระบบที่ทีมประกาศแล้วว่าจะซันเซ็ตในปี 2026 แม้จะไม่ใช่เรื่องน่าตื่นตระหนกทันที แต่ยิ่งรอนาน ความเสี่ยง “ลืม-ทิ้ง-ตกข่าว” ก็ยิ่งสูงขึ้นตามไปด้วย

อ้างอิง : theblock.co