ZAMA หนึ่งในโปรเจกต์ที่ถูกจับตามองที่สุดในสาย Privacy x AI x Web3 ประกาศเปิดขายโทเคนแบบ Public Sale ผ่านระบบ Dutch Auction บน Ethereum พร้อมนำเทคโนโลยี Fully Homomorphic Encryption (FHE) มาเข้ารหัสราคาและคำสั่งซื้อแบบเต็มรูปแบบ ซึ่งเป็นรูปแบบเดียวกับที่ Google ใช้ในการทำ IPO เพียงแต่ครั้งนี้เกิดขึ้นแบบออนเชนและไร้ตัวกลาง ทำให้การประมูลครั้งนี้ถูกมองว่าเป็นก้าวสำคัญของความโปร่งใสและความเป็นธรรมในโลกบล็อกเชนปี 2025

หลังจากศึกษากลไกการเปิดขายโทเคน (TGE) กว่าร้อยกรณี ทีมงาน ZAMA พบว่าการประมูลเป็นรูปแบบที่ให้ความสมดุลสูงสุดระหว่างการกระจายโทเคนอย่างเป็นธรรม การค้นหาราคาที่แม่นยำ และการใช้เงินทุนอย่างมีประสิทธิภาพ

Zama คืออะไร

ZAMA เป็นผู้นำด้านเทคโนโลยี Fully Homomorphic Encryption (FHE) ซึ่งเป็นการเข้ารหัสขั้นสูงที่ช่วยให้สามารถประมวลผลข้อมูลได้โดยไม่ต้องเปิดเผยข้อมูลต้นทาง เปิดโอกาสให้เกิดการใช้งานบล็อกเชนแบบใหม่ ๆ ที่ต้องการทั้งความโปร่งใสและความเป็นส่วนตัวพร้อมกัน

ZAMA พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสำหรับการคำนวณแบบเข้ารหัส เครื่องมือสำหรับนักพัฒนา และมาตรฐาน ERC-7984 เพื่อรองรับสินทรัพย์เข้ารหัสที่สามารถทำงานร่วมกับระบบ DeFi ได้อย่างราบรื่น เป้าหมายของ ZAMA คือการสร้างยุคใหม่ของ Privacy-preserving smart contracts และโครงสร้างพื้นฐานที่ช่วยให้ Web3 ขยายตัวได้โดยไม่ละทิ้งความเป็นส่วนตัวของผู้ใช้

ความน่าสนใจของ Zama

อีกหนึ่งจุดเด่นคือรายชื่อนักลงทุนระดับโลกที่สนับสนุน ZAMA ได้แก่ Paradigm, a16z Crypto, Multicoin Capital, Coinbase Ventures, Naval Ravikant, Researchers จาก Ethereum Foundation, Placeholder VC, Fenbushi Capital และอื่นๆอีกมากมาย การสนับสนุนจากนักลงทุนชั้นนำสะท้อนความเชื่อมั่นว่า FHE และ ZAMA จะมีบทบาทสำคัญในอนาคตของโครงสร้างพื้นฐาน Web3

แม้ในโลกบล็อกเชนจะมีเทคโนโลยีด้าน Privacy มากมาย เช่น Zero-Knowledge หรือ MPC แต่ FHE เป็นเทคโนโลยีที่สามารถปิดช่องโหว่ได้สมบูรณ์ที่สุด เพราะข้อมูลยังคงถูกเข้ารหัสตั้งแต่ต้นจนจบ ลดปัญหาการรั่วไหลจากต้นทางจนถึงการใช้งานจริง ZAMA พัฒนา toolkit, library และ framework ให้ใช้งาน FHE ได้จริงสำหรับนักพัฒนา ทำให้โปรเจกต์ Web3 สามารถสร้างแอปพลิเคชันด้าน Privacy ได้โดยไม่ต้องเข้าใจสมการทางคณิตศาสตร์ที่ซับซ้อน

ทำไมต้องเป็น sealed-bid single-price Dutch auction

รูปแบบประมูลนี้ให้ความได้เปรียบหลายด้านเมื่อเทียบกับการเปิดขายโทเคนแบบดั้งเดิม ได้แก่

1. ผู้เข้าร่วมมองไม่เห็นราคาเสนอของผู้อื่น ทำให้เกิดราคาแบบยุติธรรม
2. ไม่มีข้อมูลใน mempool ให้บอตใช้งาน ทำให้ยากต่อการ front-run
3. ไม่ต้องเร่งส่งธุรกรรม จึงไม่ต้องเสียค่าแก๊สสูงผิดปกติ
4. กระจายโทเคนได้สมดุล ลดอำนาจของรายใหญ่

โครงสร้างและขั้นตอนของการประมูล

การประมูลใช้ FHE และมาตรฐาน ERC-7984 ทำให้ข้อมูลสำคัญ เช่น จำนวนเงินและจำนวนโทเคนที่ต้องการซื้อ ถูกเข้ารหัสทั้งหมด

1. Shield Stablecoins
ผู้ใช้สามารถใช้ USDC, USDT หรือ DAI โดยต้องทำการ shield ให้เป็นโทเคนเข้ารหัส ERC-7984 แม้ธุรกรรม shield จะปรากฏบนบล็อกเชน แต่จำนวนภายในจะถูกซ่อนไว้ทั้งหมด อีกทั้งยังคงถูกเก็บในกระเป๋าของผู้ใช้ ไม่ได้อยู่กับสัญญา ผู้ใช้สามารถ shield มากกว่าที่จะใช้ประมูลจริง เพื่อปกปิดเจตนาจริงของตน

2. ส่ง Bid
หนึ่งธุรกรรมรองรับสูงสุด 10 bids แต่ละ bid ระบุราคาแบบสาธารณะ และจำนวนโทเคนแบบส่วนตัว เมื่อส่ง bid ระบบจะหัก stablecoin เข้ารหัสตามมูลค่าที่เสนอ สามารถแก้ไข ลบ หรือส่งเพิ่มได้ตามต้องการ ราคาเคลื่อนทีละ 0.005 ดอลลาร์ ไม่มีเพดานราคา และไม่มีจำกัดจำนวนโทเคนในแต่ละ bid

3. คำนวณราคาปิด (Clearing Price)
ระบบจะรวม bid จากราคาสูงลงมาต่ำด้วยวิธีเข้ารหัส ราคาที่ทำให้ยอดรวมเท่ากับอุปทานขายจะเป็นราคาปิด ผู้ที่ bid สูงกว่าจะได้ตามจำนวน พร้อมเงินคืนส่วนต่าง ผู้ที่ต่ำกว่าจะได้เงินคืนเต็มจำนวน ผู้ที่ใส่ราคาเท่าราคาปิดจะได้แบบเฉลี่ยตามสัดส่วนของจำนวนโทเคนที่เสนอซื้อ

ตัวอย่าง การขาย 100 โทเคน
A: ราคา 2 ดอลลาร์ ขอโทเคน 40
B: ราคา 1 ดอลลาร์ ขอโทเคน 60
C: ราคา 0.5 ดอลลาร์ ขอโทเคน 50
ราคาปิดคือ 1 ดอลลาร์
A: ได้ 40 พร้อมเงินคืน
B: ได้ 60
C: ได้รับเงินคืนเต็มจำนวน

4. เคลมโทเคนและเงินคืน
หลังปิดประมูล ผู้ใช้สามารถรับโทเคน $ZAMA แบบ ERC20 ได้ทันที เงินคืนเลือกได้ว่าต้องการเป็น ERC20 ปกติ หรือเป็น ERC-7984 แบบเข้ารหัส โทเคนสามารถนำไปใช้งานหรือ stake ได้ทันที

บทสรุป

การประมูลของ ZAMA นำแนวคิดตลาดทุนแบบดั้งเดิมมาผสานกับเทคโนโลยี Web3 อย่างมีประสิทธิภาพ ความเป็นส่วนตัวสูงขึ้น กระจายโทเคนได้ดีขึ้น และลดช่องโหว่ที่บอตมักใช้โจมตี ผู้เข้าร่วมสามารถตั้งราคาตามความเชื่อของตัวเองโดยไม่ถูกข้อมูลจากผู้อื่นชี้นำ

ผู้ที่สนใจสามารถติดตามรายละเอียดและเข้าร่วมประมูลได้ที่: auction.zama.org