แปลและเรียบเรียงจากบทความ "What Gave Bitcoin Its Value?" โดย Jeffrey A. Tucker เผยแพร่ครั้งแรกในปี 2014 ที่ Foundation for Economic Education (FEE.org)

Jeffrey A. Tucker คือนักเขียนและนักเศรษฐศาสตร์ชาวอเมริกันที่มีชื่อเสียงในแวดวง Austrian Economics เคยดำรงตำแหน่ง Director of Content ที่ Foundation for Economic Education (FEE) องค์กรไม่แสวงกำไรที่เผยแพร่แนวคิดเสรีนิยมทางเศรษฐกิจมาตั้งแต่ปี 1946 Tucker เป็นหนึ่งในนักวิชาการกลุ่มแรกๆ ที่พยายามอธิบายมูลค่าของ Bitcoin ผ่านกรอบทฤษฏีเศรษฐศาสตร์แบบดั้งเดิม แทนที่จะปฏิเสธมันออกไปเหมือนนักวิชาการส่วนใหญ่ในยุคนั้น

คนจำนวนมากที่ไม่เคยใช้ Bitcoin มักมองมันด้วยความงุนงง ทำไมเงินอินเทอร์เน็ตมหัศจรรย์นี้ถึงมีมูลค่าได้เลย? มันแค่เป็นโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่มีคนสร้างขึ้นมาเฉยๆ

ลองดูคำวิจารณ์จากกลุ่มคนที่ชื่นชอบทองคำ หรือที่เรียกว่า Goldbug ซึ่งผลักดันแนวคิดมาหลายสิบปีว่าเงินที่ดีต้องมีสิ่งจริงๆ หนุนหลัง Bitcoin ไม่ผ่านเกณฑ์นี้ใช่ไหม?

อาจจะไม่ใช่อย่างที่คิดก็ได้ ลองมาดูกันให้ละเอียดขึ้น

Bitcoin ปรากฏตัวครั้งแรก

Bitcoin เริ่มต้นขึ้นในฐานะคู่แข่งของเงินที่รัฐบาลบริหารจัดการเมื่อราวหกปีก่อน (หมายเหตุ: บทความต้นฉบับเขียนในปี 2014) Satoshi Nakamoto (นามแฝงของผู้สร้าง Bitcoin ที่ยังไม่มีใครรู้ว่าเป็นใคร) เผยแพร่ White Paper เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม 2008 โดยภาษาและโครงสร้างของเอกสารนั้นส่งสัญญาณชัดเจนว่าสกุลเงินนี้สร้างมาสำหรับนักพัฒนาซอฟต์แวร์ ไม่ใช่นักเศรษฐศาสตร์หรือนักการเมือง เอกสารถูกเผยแพร่ในวงแคบ และคนทั่วไปที่อ่านก็งงเป็นไก่ตาแตก

แต่ความสนใจที่น้อยนิดก็ไม่ได้หยุดประวัติศาสตร์ไว้ได้ สองเดือนต่อมา ผู้ที่ติดตามอยู่ก็ได้เห็น "Genesis Block" ซึ่งเป็น Bitcoin กลุ่มแรกที่ถูกสร้างขึ้นผ่านแนวคิด Distributed Ledger ที่รันบนคอมพิวเตอร์ของใครก็ได้ทั่วโลกที่อยากเข้าร่วม

บทเรียนยากสำหรับคนรัก Hard Money

สำหรับคนที่ศึกษาแนวคิด "Hard Money" (แนวคิดที่เชื่อว่าเงินที่ดีต้องมีอุปทานจำกัดและผลิตเพิ่มได้ยาก เช่น ทองคำ ต่างจาก "Soft Money" อย่างธนบัตรที่รัฐบาลพิมพ์ได้ไม่จำกัด) มาเรื่องนี้เป็นความท้าทายที่จริงจังมาก

พูดถึงตัว Tucker เองก็แล้วกัน เขาอ่านเรื่อง Bitcoin มาสองปีก่อนจะเริ่มเข้าใจมันสักนิด มีบางอย่างในแนวคิดนี้ที่ทำให้รู้สึกไม่ถูกต้องตลอด คุณไม่สามารถสร้างเงินขึ้นมาจากความว่างเปล่าได้ แล้วยิ่งเป็นโค้ดคอมพิวเตอร์อีก แล้วมันมีมูลค่าได้ยังไง? นี่ไม่ใช่วิธีที่เราคาดหวังว่าระบบการเงินจะถูกปฏิรูป

ปัญหาคือ "ความคาดหวัง" ของเราเอง เราควรอ่านทฤษฏีของ Ludwig von Mises ให้ละเอียดกว่านี้

Ludwig von Mises (ค.ศ. 1881–1973) คือนักเศรษฐศาสตร์ชาวออสเตรียผู้เป็นหนึ่งในเสาหลักของ Austrian School of Economics สำนักเศรษฐศาสตร์ที่เน้นการวิเคราะห์พฤติกรรมมนุษย์และตลาดเสรี เขามีอิทธิพลอย่างมากต่อแนวคิดเศรษฐศาสตร์เสรีนิยมในศตวรรษที่ 20

ในปี 1912 Mises เผยแพร่ The Theory of Money and Credit สิ่งที่เขาทำได้อย่างโดดเด่นคือการสาวรากกลับไปถึงต้นกำเนิดของ "มูลค่า" และ "ราคา" ของเงิน เขาเรียกกระบวนการนี้ในภายหลังว่า "Regression Theorem" (ทฤษฏีที่บอกว่ามูลค่าของเงินในวันนี้ย้อนกลับไปสู่มูลค่าของมันในฐานะสินค้าที่ใช้ได้จริงในอดีต) และปรากฏว่า Bitcoin ผ่านเงื่อนไขทุกข้อของทฤษฏีนี้

อาจารย์ของ Mises คือ Carl Menger (ค.ศ. 1840–1921) นักเศรษฐศาสตร์ชาวออสเตรียผู้ก่อตั้ง Austrian School และเป็นหนึ่งในคนแรกที่อธิบายทฤษฏีมูลค่าเชิงอัตวิสัย (Subjective Value Theory) ได้พิสูจน์ว่าเงินเกิดจากตลาด ไม่ใช่จากรัฐและไม่ใช่จากสัญญาทางสังคม มันค่อยๆ ก่อตัวขึ้นเมื่อผู้คนต้องการแลกเปลี่ยนสิ่งของโดยไม่ต้องพึ่งการแลกเปลี่ยนตรงๆ แทนที่จะนำสินค้าไปแลกสินค้า ผู้คนเริ่มหาสิ่งของที่ไม่ได้ต้องการใช้เอง แต่เพื่อเอาไปแลกต่อ สิ่งนั้นกลายเป็นเงิน หรือก็คือสินค้าที่ขายได้ง่ายที่สุด

แต่ Mises ต่อยอดว่า มูลค่าของเงินนั้นย้อนกลับไปในเวลาสู่มูลค่าในฐานะสินค้าที่ใช้แลกเปลี่ยนได้ Mises บอกว่านี่เป็นวิธีเดียวที่เงินจะมีมูลค่าได้

"ทฤษฏีมูลค่าของเงินนั้นสาวย้อนกลับไปจนถึงจุดที่มันหยุดเป็นมูลค่าของเงิน และกลายเป็นแค่มูลค่าของสินค้าชิ้นหนึ่ง... ก่อนที่จะมีการซื้อสินค้าในตลาดโดยไม่ได้ซื้อเพื่อใช้เอง แต่เพื่อแลกเป็นสิ่งที่ต้องการจริงๆ สินค้าแต่ละชิ้นก็มีมูลค่าเท่ากับประโยชน์โดยตรงที่มันให้เท่านั้น"

คำอธิบายของ Mises แก้ปัญหาที่นักเศรษฐศาสตร์งงมานาน ถ้าเกลือไม่มีประโยชน์อื่นเลย มันจะกลายเป็นเงินได้ไหม? ถ้าขนสัตว์ใช้ทำเสื้อผ้าไม่ได้ มันจะมีมูลค่าในฐานะเงินได้ไหม? ถ้าเงินและทองคำไม่มีมูลค่าในฐานะสินค้าก่อน พวกมันจะกลายเป็นเงินได้ไหม? คำตอบในทุกกรณีของประวัติศาสตร์การเงินคือ ไม่

มูลค่าในการใช้งานของ Bitcoin

มองแวบแรก Bitcoin ดูเหมือนจะเป็นข้อยกเว้น คุณไม่สามารถใช้ Bitcoin ทำอะไรได้นอกจากใช้เป็นเงิน ใส่เป็นเครื่องประดับไม่ได้ ทำเครื่องจักรไม่ได้ กินไม่ได้ ตกแต่งไม่ได้ แล้ว Bitcoin ละเมิดทฤษฏีของ Mises หรือเปล่า?

Tucker ยอมรับว่าตัวเองคิดวนเวียนกับเรื่องนี้มากกว่าหนึ่งปี จนในที่สุดได้คำตอบเมื่ออ่านงานของนักเศรษฐศาสตร์สามคน ได้แก่

• Konrad Graf นักเขียนและนักวิเคราะห์ที่เชี่ยวชาญด้านทฤษฏีการเงินของ Austrian School และการประยุกต์ใช้กับ Bitcoin
• Peter Surda นักเศรษฐศาสตร์ที่เขียนวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาโทเกี่ยวกับสถานะทางเศรษฐกิจของ Bitcoin โดยตรง
• Daniel Krawisz นักเขียนจาก Satoshi Nakamoto Institute ที่วิเคราะห์มูลค่าดั้งเดิมของ Bitcoin ในเชิงทฤษฏี

คำตอบ — Bitcoin คือระบบชำระเงิน ไม่ใช่แค่เหรียญ

Bitcoin คือทั้งระบบชำระเงินและสกุลเงินในเวลาเดียวกัน ระบบชำระเงินคือแหล่งกำเนิดมูลค่า ส่วนหน่วยบัญชีแค่แสดงมูลค่านั้นออกมาเป็นราคา การที่เงินและระบบชำระเงินเป็นสิ่งเดียวกันนั้นเป็นคุณสมบัติที่แปลกใหม่ที่สุดของ Bitcoin และเป็นสิ่งที่คนส่วนใหญ่ยังไม่เข้าใจ

เราทุกคนคุ้นเคยกับการแยกสกุลเงินออกจากระบบชำระเงิน นั่นเป็นผลมาจากข้อจำกัดทางเทคโนโลยีในประวัติศาสตร์ มีดอลลาร์ก็ต้องมีบัตรเครดิต มียูโรก็ต้องมี PayPal มีเยนก็ต้องมีบริการโอนเงิน ในทุกกรณี การโอนเงินต้องพึ่ง "ผู้ให้บริการบุคคลที่สาม" และเพื่อใช้บริการเหล่านั้น คุณต้องสร้าง "ความสัมพันธ์ที่น่าเชื่อถือ" กับสถาบันนั้นก่อน

ปัญหาคือระบบชำระเงินที่เรามีอยู่ทุกวันนี้ไม่ได้เปิดให้ทุกคนใช้ได้จริงๆ คนส่วนใหญ่ของโลกไม่สามารถเข้าถึงได้ ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของความยากจน เพราะคนพวกนี้ทำธุรกรรมได้แค่ในพื้นที่ของตัวเองเท่านั้น

จุดมุ่งหมายหลักของการพัฒนา Bitcoin คือการแก้ปัญหานี้ Protocol ถูกออกแบบมาให้สานฟีเจอร์ด้านสกุลเงินเข้ากับระบบชำระเงินไว้ด้วยกันอย่างแยกไม่ออก

ลองฟัง Nakamoto อธิบายใน Abstract ของ White Paper ดู สังเกตว่าเขาไม่ได้กล่าวถึงตัวเหรียญเลยแม้แต่ครั้งเดียว มีแต่การแก้ปัญหา Double Spending (การใช้จ่าย Bitcoin เดิมซ้ำสองครั้ง ซึ่งเป็นปัญหาหลักของเงินดิจิทัลก่อนหน้านี้) นวัตกรรมที่แท้จริงตามคำพูดของผู้สร้างเองคือเครือข่ายชำระเงิน ไม่ใช่เหรียญ ตัวเหรียญแค่แสดงมูลค่าของเครือข่าย เป็นเครื่องมือบัญชีที่ดูดซับและพาหะมูลค่าของเครือข่ายไปในเวลาและพื้นที่

เครือข่ายนี้เรียกว่า Blockchain ซึ่งคือบัญชีแยกประเภทกระจายศูนย์ที่ใครก็ดูและตรวจสอบได้ทุกเมื่อ หากอยากเข้าใจการทำงานของ Blockchain ให้ลึกขึ้น อ่านต่อได้ที่ Blockchain คืออะไร? ทำความเข้าใจเทคโนโลยีเบื้องหลัง Bitcoin

Blockchain ยังแก้สิ่งที่เรียกว่า Byzantine Generals' Problem (ปัญหาการประสานงานระหว่างหลายฝ่ายที่อาจไม่ไว้วางใจกัน โดยไม่มีตัวกลางที่เชื่อถือได้ เปรียบเหมือนนายพลหลายคนที่ต้องตัดสินใจโจมตีพร้อมกัน แต่ไม่รู้ว่าใครเป็นสายลับ) เมื่อนำบัญชีที่ทุกคนเข้าถึงได้ไปไว้บนอินเทอร์เน็ต ปัญหานี้ก็หมดไป

10 เดือนที่ Bitcoin มีค่าเป็นศูนย์ — หลักฐานสำคัญที่สุด

วันที่ 9 มกราคม 2009 วันแรกที่ Bitcoin เปิดตัว ราคาของมันคือศูนย์ และอยู่อย่างนั้นตลอด 10 เดือน

ราคาแรกของ Bitcoin ปรากฏขึ้นเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 2009 ที่ $1 = 1,309 Bitcoin ซึ่งหลายคนมองว่าแพงเกินไปในตอนนั้น กล่าวอีกนัยหนึ่ง Bitcoin 1 เหรียญในวันนั้นมีมูลค่าน้อยกว่า 1 สตางค์

คำถามคือระหว่างวันที่ 9 มกราคมถึง 5 ตุลาคม 2009 เกิดอะไรขึ้นจน Bitcoin มีมูลค่าในตลาดได้? คำตอบคือนักเทรด นักพัฒนา และผู้ประกอบการกำลังทดสอบ Blockchain อยู่ มันโอน Bitcoin ได้จริงโดยไม่มีการ Double Spend ไหม? ระบบที่พึ่ง CPU อาสาสมัครสามารถยืนยันธุรกรรมได้จริงไหม?

ใช้เวลา 10 เดือนในการสร้างความเชื่อมั่น และอีก 18 เดือนกว่า Bitcoin จะมีมูลค่าเท่ากับ $1 ช่วงเวลานี้คือการพิสูจน์ "Use Value" ที่ Mises พูดถึง บัญชีแยกประเภทได้รับการทดสอบในตลาดจริงและพิสูจน์ว่ามีประโยชน์จริง ซึ่งนั่นคือจุดกำเนิดมูลค่าของ Bitcoin ตรงตามเงื่อนไขของ Regression Theorem ทุกประการ

หากอยากเข้าใจว่า Bitcoin ทำงานอย่างไรตั้งแต่ต้น อ่านได้ที่ Bitcoin คืออะไร? คู่มือฉบับสมบูรณ์สำหรับมือใหม่ชาวไทย

สรุป

ถ้าใครบอกว่า Bitcoin สร้างขึ้นจากอากาศ ไม่สามารถเป็นเงินได้เพราะไม่มีประวัติในฐานะสินค้าที่มีประโยชน์จริงๆ คุณต้องชี้แจงสองประเด็น

หนึ่ง Bitcoin ไม่ใช่แค่สกุลเงินอิสระ แต่เป็นหน่วยบัญชีที่ผูกติดกับเครือข่ายชำระเงินที่สร้างนวัตกรรมใหม่ สอง เครือข่ายนี้ได้รับมูลค่าผ่านการทดสอบในตลาดจริงมาแล้ว

เงินนี้มีคุณสมบัติที่ดีที่สุดของเงินตลอดประวัติศาสตร์ แต่เพิ่มเติมด้วยเครือข่ายชำระเงินที่ไม่มีน้ำหนักไม่มีพื้นที่ ที่ทำให้ทั้งโลกสามารถค้าขายกันได้โดยไม่ต้องพึ่งตัวกลาง

Mises คงจะแปลกใจกับ Bitcoin แต่เขาอาจรู้สึกภูมิใจที่ทฤษฏีการเงินของเขาที่เขียนไว้กว่า 100 ปีก่อน ได้รับการยืนยันและมีชีวิตใหม่ในศตวรรษที่ 21

📎 อ่านต่อ: Bitcoin คืออะไร เงินดิจิทัลที่ใครๆก็พูดถึง | Blockchain คืออะไร? | Bitcoin คู่มือมือใหม่ 2026